Πίσω και μέσα από τα πράγματα η σκιά
γεννιέται από το φως.

Derriere et a travers des choses l’ombre
est née par la lumiere.

Behind and through things the shadow
is made of light

(The English version of the text follows underneath)

Impressions d’Athènes

Κείμενο Καταλόγου (κι όχι μόνο) που έγραψε η Χριστιάνα Γαλανοπούλου
ως επιμελήτρια (κι όχι μόνο)
για την συμμετοχή μου
στα ROOMS 2009.

Ας φανταστούμε τον ταξιδευτή. Αυτόν που επέλεξε να κάνει ένα ταξίδι μέχρι την Αθήνα για να παραμείνει κλεισμένος σ’ αυτό το δωμάτιο. Ας φανταστούμε τον Raymond Roussel, όπως τον φαντάστηκε ο Αλέξανδρος Μιστριώτης. Άλλωστε είναι τόσο παράξενη η ζωή και το έργο του πραγματικού Γάλλου συγγραφέα και ποιητή Ρεϊμόν Ρουσσέλ (Παρίσι, 1877 – Παλέρμο, 1933), που για πολλά χρόνια κάποιοι πίστευαν πως πρόκειται για φανταστικό πρόσωπο. Σπάνιο παράδειγμα συνέπειας λόγου, έργου, πράξης, ζωής, ακόμα και θανάτου, όπως επισημαίνει ο Φουκώ στο δοκίμιό του «La metamorphose et le labyrinthe» (στο Raymond Roussel, Παρίσι, 1963), ο Ρουσσέλ θέτει με το συγγραφικό του έργο θεμελιώδη ζητήματα της λογοτεχνίας και της καλλιτεχνικής γραφής: κατασκευή της μυθοπλασίας, σχέση παργματικού-φανταστικού, γλωσσική και αφηγηματική συναρμογή. Αν και εντελώς παραγνωρισμένος στην εποχή του, υπήρξε αγαπημένος των σουρεαλιστών και επιλέχθηκε, όχι τυχαία, ως πρόγονος, τόσο από καλλιτέχνες όπως ο Μισέλ Λεϊρίς και ο Μαρσέλ Ντυσάν, όσο και από τη μετέπειτα σχολή του «νουβώ ρομάν» και κυρίως τον Αλαίν Ρόμπ-Γκριγιέ. Όχι τυχαία, επίσης, ο Φουκώ έγραψε για το έργο του Ρουσσέλ το μοναδικό του βιβλίο αφιερωμένο εξ ολοκλήρου στον κριτικό λόγο πάνω στη λογοτεχνία.

Τι κι αν ο πραγματικός Ρεϊμόν Ρουσσέλ εξερευνούσε έναν τόπο ή όχι στα ταξίδια του, ο μυθικός σίγουρα περιέγραψε όλη την Αφρική βλέποντας μόνο τις ακτές της από ένα πλοίο που είχε ναυλώσει. Περνούσε τον καιρό του σε δωμάτια ξενοδοχείων, εγκλωβισμένος στο ταξίδι και σε ένα διαρκές «in transit», σε έναν διαρκή μη-τόπο, μέχρι που πέθανε σ’ ένα τέτοιο δωμάτιο στο Παλέρμο. O Ρεϊμόν Ρουσσέλ κλεισμένος στο δωμάτιό του ζει τα πάντα μέσα από την οθόνη του υπολογιστή του. Σ’ αυτό το δωμάτιο του St George Lycabettus ο Ρουσσέλ πέρασε όλο το ταξίδι του στην Αθήνα. Κάτι κατάλαβε για τις φωτιές στην Πάρνηθα, κοίταξε από το παράθυρό του και αναφώνησε μπροστά στο υπέροχο θέαμα μιας πορτοκαλί ανταύγειας μέσα στη νύχτα και ενός κόκκινου σύννεφου που έκανε το φεγγάρι να μοιάζει από άλλο σύμπαν. Το Δεκέμβρη κάτι άκουσε για κάποια παιδιά που πετούσαν πέτρες και διαδήλωναν. Συνεπαρμένος από τη βέρτουαλ εικόνα της Αθήνας, της δικής του Αθήνας, συνέθεσε κατά την παραμονή του σ’ αυτό το δωμάτιο ένα από τα πιο σημαντικά έργα του, τις Εντυπώσεις από την Αθήνα, το οποίο δεν εξέδωσε ποτέ σκοπεύοντας να το δημοσιεύσει στο ιστολόγιό του.

Η σκιά του Ρεϊμόν Ρουσσέλ, τα οράματά του, ο φανταστικός του κόσμος καταλαμβάνουν το δωμάτιο. Ο Αλέξανδρος Μιστριώτης έρχεται από το χώρο της κατασκευής της εικόνας μέσω της τεχνολογίας. Τα τελευταία χρόνια η δουλειά του τον είχε οδηγήσει στη διερέυνηση της τεχνολογίας κατασκευής εικόνας (software) και ταυτόχρονα στην έρευνα στο επίπεδο του σχεδίου και της γραμμής. Μέσα από αυτή τη διαδικασία προέκυψε μια σειρά σχεδιαστικών έργων βασισμένων στην περιπέτεια της γραμμής και η ανάγκη να ιδωθούν μέσα από τη σχέση τους με το φως και τη διαφάνεια. Αν σκεφτεί κανείς τον ημιδιαφανή και φωτεινό χώρο της οθόνης, είναι σίγουρα ένα εύλογο παράλληλο – το θέατρο σκιών υπήρξε εξάλλου ένας σημαντικός προπομπός της κινούμενης εικόνας. Ωστόσο ο καλλιτέχνης δε στάθηκε εκεί, αλλά ξεκίνησε μια εις βάθος έρευνα των υλικών και των τεχνικών κατασκευής σκιών, του χαρτιού και του ρόλου του, των χώρων και στρωμάτων διαφορετικής διαφάνειας και των διαφορετικών επιδράσεων των τύπων του φωτός, με αναφορές στους πειραματισμούς με αυτό το μέσο, τόσο από την ομάδα του καμπαρέ Le Chat Noir στα τέλη του 19ου αιώνα (ενταγμένους στην σύγχρονη αναζήτηση συγκερασμού του ζωντανού θεάματος με τις εικαστικές τέχνες αλλά και επηρεασμένους από την πρόσφατη, τότε, εφεύρεση της φωτομηχανικής αναπαραγωγής ανάγλυφων εικόνων) όσο και από την Λόττε Ράινιγκερ κατά την περίοδο του μεσοπολέμου και μετά. Αφορμή για να ασχοληθεί ο Μιστριώτης με το οικείο στον ίδιο ήδη από την παραμονή του στη Γαλλία θέμα του Ρεϊμόν Ρουσσέλ στάθηκε η συμμετοχή του στο εν εξελίξει καλλιτεχνικό πρότζεκτ Locus Solus της ομάδας Out of the box intermedia. Το έργο του δωματίου 504 προεκτείνεται και στο διαδικτυακό χώρο: http://raymondrousselinathens.wordpress.com

Η παρουσία του Ρεϊμόν Ρουσσέλ και η αφήγηση που θα παραχθεί από την αλληλεπίδραση του έργου με το θεατή έρχεται να καταλάβει το χώρο της διαρκούς παρουσίας του λόγου στα έργα του Αλέξανδρου Μιστριώτη – που άλλωστε δημιουργεί και στο χώρο της λογοτεχνικής γραφής. Τα στοιχεία που συνθέτουν τη μυθολογία αυτής της in situ εγκατάστασης είναι στοιχεία που επανέρχονται στα έργα του και σφραγίζουν την προσωπική του αναζήτηση: η συμμετοχή στην ιστορία και τη ζωή της πόλης μέσα από μιαν αφήγηση που διαμορφώνεται από το βίωμα στην πραγματική αλλά και την φανταστική του εκδοχή, η διάσταση πραγματικότητας και φαντασίας, που μέσα από ατρακτοειδείς οδούς καταλήγει στην ανάμιξή τους σε έναν ενιαίο προσωπικό κόσμο, η διαρκής αναζήτηση μιας εστίας που ολοένα μετατοπίζεται πιο μακριά, και τέλος το ταξίδι ως διαδικασία μοναχικής και προσωπικής μύησης στο νόημα της ανθρώπινης ζωής.

Ας φανταστούμε τον ταξιδευτή: κάθε ιστορία αρχίζει με μια μετατόπιση που κάτι αλλάζει σ’ ένα αμετακίνητο τοπίο. Του αφηγητή, του ήρωα, ή του αποδέκτη.



Impressions d’Athènes

Let us imagine the wanderer: the one who decided to make a journey to Athens, to remain in this room all through his stay. Let us imagine Raymond Roussel, the way Alexandros Mistriotis did. And let us do so, since the life and work of this French writer and poet, Raymond Roussel (Paris, 1877-Palermo 1933), has been so odd that, for many years, he has been thought of as an imaginary figure. A rare example of consistency of word, action, life, even death – as Foucault points out in his essay “La métamorphose et le labyrinthe” (in Raymond Roussel, Paris, 1963) – Roussel arouses through his works fundamental issues of literature and of artistic creation in general: construction of the fiction, reality-fiction relationship, fitting together of language and narration. Although he was totally underrated when he was alive, he became after death a symbol for the surrealists and he was selected as a precursor by artists like Michel Leiris and Marcel Duchamp as well as by the “nouveau roman” writers and especially by Alain Robbe-Grillet. It is also not accidental that Michel Foucault wrote his only book on literary criticism on Roussel’s work.

What if the real Raymond Roussel did explore a place or not in his voyages: the fictional one has definitely described Africa by only seeing its coasts from the deck of the ship he had chartered. He would pass his time in hotel rooms, trapped in the voyage, in a continual “in transit” situation, in a non-place, until he died in a room like that in Palermo. Raymond Roussel in his room connects to the reality through his laptop screen. He spent all his time in Athens in this St Geroge Lycabettus room. He heard something about the fire on Parnitha Mountain, he looked through his window and he stood ecstatic in front of the spectacular orange reflection in the night sky, in front of a red cloud which made the Moon look like a planet from a different universe. In December he heard something about some teenagers who were throwing stones and manifested. Fascinated by the virtual image of Athens, of his own Athens, he wrote during his stay in this room one of his most important works, Impressions from Athens, which he never published, aiming to upload it on his blog.

Raymond Roussel’s shadow, his visions, his imaginary world, take possession of the room. Alexandros Mistriotis has a background of image construction through the use of technology. During the past years his research on the production of image via software brought him in front of a need to explore the pure line. A series of drawings based on the adventure of the line was born out of this process. At the same time the artist felt the need to see these drawings through their relationship to transparency and light. The back-lit illuminated screen on which he used to work led him to a research of the beginnings of the moving image, and consequently on shadow theatre. His research was not only on the roots and the evolution of the shadow theatre, but also on materials, techniques of shadow production, spaces, papers, layers of different transparency and effects of special light. He used as research material the shadow theatre experiments in the Le Chat Noir cabaret in late 19th century Paris (attempting to bring performance and visual arts on a common spectacle), as well as Lotte Reininger’s experiments in the 1930s and later. The artist was already familiar with Raymond Roussel’s work since his studies period in France, but the recent rekindling of his interest in Raymond Roussel was a result of his participation to the Out of the box intermedia collective artistic project in progress Locus Solus. The 504 room work prolongs itself in the internet: http://raymondrousselinathens.wordpress.com

Reymond Roussel’s presence and the narrations which will ensue by the interaction between the work and the visitor will take up the role of the constant presence of the text in Mistriotis’ works – besides visual arts Mistriotis is also active in writing. Many of the elements which compose the narration of this in situ installation are recurrent in his works and could be seen as a personal mythology haunting his personal requests: the active participation to the city’s history and life through a narration formatted both by real and imaginary experience, the relevant approaching of reality and imagination in a narrative which follows whirling paths to finally end up by mixing the two in a personal world, the continuous quest of a home which constantly shifts away, and the voyage as a process of a lonely and intimate initiation to the meaning of the human life.

Let us imagine the wanderer: all stories start with a shift that changes something in an immoveable landscape – a shift of the narrator, of the hero, or of the ones who listen.

Christiana Galanopoulou

Advertisements